Тарихи Талғарды түлетуге талпыныс

Алматы облысы Талғар ауданы әкімінің 2018 жылдың 26 маусымындағы №06-330 Қаулысы бойынша «Ортағасырлық Талғар қалашығының жер телімі «Республикалық «Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейіне тұрақты пайдалануға» берілгені туралы сүйінші хабар біраз бұрын осында жарияланған болатынбыз.

Алайда, ЮНЕСКО-ң бүкіләлемдік мұралар тізіміне кірген тарихи қалашықта әлі де болса шешімін таппай қордаланып жатқан мәселелер көп. Халқымызда «кеңесіп пішкен тон келте болмас», — деген аталы сөз бар. Қандай да қиын мәселе болмасын төртеу түгел отырып, ортақ мәмілеге келіп кемшіліксіз шешкенге не жетсін. Дегенмен Талғар мәселесінде әзірге «Күлтөбенің басында күнде кеңес» болып тұр.

2018 жылдың 5-қыркүйегінде Алматы облысы Талғар ауданның әкімшілігінде «Есік» қорық-музейі, «Қазқайтажаңарту» РМК-ы мен «Қазқайтажаңарту» РМК-ң ғылыми-зерттеу және жобалау бөлімшесі, «Талғар су құбыры», «Жолаушылар тасымалы және автокөлік жолдары бөлімі» мекемелері және Талғар ауданы әкімшілігінің өкілдері қатысқан жиналыс болып өтті.

Жиналыста бірден Талғар қалашығын қоршау, Талғар қалашығы бас қақпасыРайыловна 2ның астынан өтіп жатқан су құбырын ауыстыру мәселелері көтерілді. Жиналысқа қатысқан аудан әкімі – Р. А. Сатбаев жақында ғана осы қызметке тағайындалғандықтан әлі де болса аталмыш мәселелерден толыққанды хабардар емес екен. «Есік» қорық-музейінің директоры Г.Р. Мухтарова мәселені төтесінен қойып, қазіргі таңда Талғар қалашығы сынды тарихи-мәдени мұра объектісіне қауіп төндіріп тұрған су құбырын шұғыл түрде ауыстыру және басқа да көптеген толғақты мәселелер туралы қандай жұмыстар атқарылып жатқанын сұрады. Себебі, бұл мәселелер екі ай бұрын Алматы облысы әкімі орынбасарының қабылдауында көтеріліп, тезірек шешу туралы тапсырма берілген болатын. Алайда, Талғар ауданы әкімінің орынбасары Ш.М. Маманов аталмыш жұмыстар үшін кем дегенде 500 млн.теңге көлемінде қаржы керек екенін алға тартып әзірге ол мәселе күн тәртібіне қойылмағанын жеткізді.  Райыловна 3 Талхиз Талхиз 2 Талхиз 1

Бүгінгі таңда «Қазқайтажаңарту» РМК-ы Талғар қалашығын қоршау жұмыстарын қолға алып 153 метр шарбақтар тұрғызды. Алдағы уақытта тағы да 150 метрдей жер қоршалады деген жоспар бар. Бұл жұмыстар қалашық аумағында бейсауыт адамдар мен жануарлардың жүрмеуі, ескерткіш аумағын таза сақтап, қорғау үшін атқарылып жатыр. Алайда осы мәселеге келгенде әкімшілік өкілдерімен тағы да түсінбеушілік туындады. Олар мұндай жағдайда Талғар қалашығының оңтүстік жағында, қырат үстінде орналасқан саяжай массивіне баратын жол жабылып қалады деген желеуді алға тартты.  Алайда «Есік» қорық-музейі мен «Қазқайтажаңарту» РМК өкілдері ол мәселені шешу үшін бар болғаны 200 метр қиыршық тас төселген жол жасап шығу керек екенін айтып, қалашықты қоршау ісі 2018 жылы толық аяқталуға тиіс екенін жеткізді. Аудан әкімі осы салаға жауапты қызметкерлеріне аталмыш мәселені тезірек шешу қажеттігін ескертіп тиісті тапсырма берді. Жиналыстың шағын құрамдағы жалғасы Талғар қалашығында өтті.  Жиналысқа қатысушылар Талғар қалашығының бас қақпасына «Қазқайтажаңарту» мекемесі жүргізіп жатқан жөндеу жұмыстары барысымен танысып қана қоймай, аудан әкімшілігі өкілдерімен бірге ескерткіштің қорғау аумағын аралап шығып, жаңа жол мәселесін де ақылдасты. Жиналыс соңында тараптар төмендегідей бірнеше мәселелер жөнінде шешім қабылдады:

  1. Бүкіләлемдік мұралар тізіміне кірген ескерткішті жанай өтіп жатқан қара жолды басқа аумақпен жүргізу үшін жол өтетін аумақты белгілеп, сметалық есептеу, далалық жол төсеу сынды жұмыстар жоғарыда айтылған «Жолаушылар тасымалы және автокөлік жолдары бөлімі» ММ-е (жауапты Досжанов А.Н) жүктеледі;
  2. Талғар қалашығы аумағынан өтетін су құбыры мәселесі жөнінде 2018 жылдың 25-қазанына дейін облыстық мәслихатта Талғар қалашығы аумағын айналып өтетін жоба бойынша жобалық-сметалық құжат дайындауға қажетті қаржы бөлу туралы шешім қабылданады. Шешім қабылданбаған жағдайда Талғар ауданының апатты жағдайлар қызметі апат салдарын жою үшін дер кезінде керекті жұмыстарды атқарады.
  3. Алматы облысы мәслихатының 2013 жылдың 28 маусымында қабылдаған №18-18 шешіміне орай 2017 жылы жасалған «Бірлік-Ақбұлақ» автожолының бас жоспары биыл Талғар қалашығының қорғау аймағын айналып өтетін ететіндей етіп бекітіледі.
  4. Талғар қалашығының қорғау аумағында қорғау келісім-шартын жасау үшін қалашыққа жақын маңдағы солтүстік телімдердің карта-сызбасымен қамтамасыз ету міндеті Талғар ауданы әкімінің орынбасары Ш.М.Мамановқа жүктеледі.

Талғар қалашығын сақтау, қорғау, және туристік мақсатта пайдалану жолындағы сең қозғалды. Дей тұрғанмен де алдағы уақытта атқарылар жұмыстар ауқымы өте үлкен болғандықтан бұл мәселелерді облыстық, тіпті Үкіметтік деңгейде де шешуге тура келетін сияқты.

 

«Есік» қорық-музейінің

баспасөз хатшысы м.а.                                                             Д.Қ. Зікірия

© 2018. «Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-мұражайы
www.issykrm.kz