Daily Archives: 17 сентября 2018

Жетісудың жартастағы суреттері

Лариса Плетникова. Жетісудың жартастағы суреттері. – Тенгри, 2018, №4(75), с.136-139

 

 

 

Қазақстанда «петроглифтер» сөзін естісең, одан кейінгі келесі сөз міндетті түрде «Таңбалы» болатындай болып көрінеді. Бірақ петроглифтерді тек онда ғана емес, Жетісу аумағында да көптеп кездестіруге болады. 

Әрине, жартастағы суреттер ежелгі өнерінің Қазақстандағы ең белгілі және неғұрлым толық зерттелген ескерткіші Таңбалы археологиялық кешені болып табылады. Онда, 900 гектарға жуық алаңда б.д.д. XIV ғ. орта шенінен бастап XX ғ. басына дейінгі аралықтағы ескерткіштердің 100-ден астам түрі – петроглифтер, қоныстар, қорымдар, діни құрылыстар сақталған.

Ең белгілі ескерткіштер – ЮНЕСКО Бүкіләлемдік мұра тізіміне енгізілген петроглифтер қорықтың өзіндік брендіне айналды, олардың саны 5000-ға жуық. Шатқалдың атауы түркі тіліндегі «таңба» сөзінен шыққан.

Бірақ мұндай «таңбалар» мұнда ғана кездеспейді. Оларды ежелгі адамдар Қазақстанның таулы жерлерінің бүкіл аумағында дерлік көптеп қалдырған. Олар әсіресе Жетісу өңірінде көп. Мұнда жартастағы суреттер шоғырланған 50-ге жуық ескерткіш табылған. Солардың ішіндегі ең белгілілері – Көксу өзенінің алабындағы, Шолақ, Кіндіктас, Аңырақай және Баян Жүрек тауларындағы петроглифтер. Олардың ауқымы да әр түрлі: бірнеше мыңдаған жартастағы суреттерді қамтитын ірі ғибадатханалармен қатар, бірнеше жүздеген, тіпті ондаған суреттерден аспайтын шағын ескерткіштер де бар. Солардың едәуір бөлігі айтарлықтай жақсы зерттелген, сипатталған және ғылыми айналымға енгізілген, бірақ әлі өз зерттеушілерін күтіп тұрғандары да көп.

© 2018. «Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейі
www.issykrm.kz