Жаңалықтар

Тарихи Талғарды түлетуге талпыныс

Алматы облысы Талғар ауданы әкімінің 2018 жылдың 26 маусымындағы №06-330 Қаулысы бойынша «Ортағасырлық Талғар қалашығының жер телімі «Республикалық «Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейіне тұрақты пайдалануға» берілгені туралы сүйінші хабар біраз бұрын осында жарияланған болатынбыз.

Алайда, ЮНЕСКО-ң бүкіләлемдік мұралар тізіміне кірген тарихи қалашықта әлі де болса шешімін таппай қордаланып жатқан мәселелер көп. Халқымызда «кеңесіп пішкен тон келте болмас», — деген аталы сөз бар. Қандай да қиын мәселе болмасын төртеу түгел отырып, ортақ мәмілеге келіп кемшіліксіз шешкенге не жетсін. Дегенмен Талғар мәселесінде әзірге «Күлтөбенің басында күнде кеңес» болып тұр.

2018 жылдың 5-қыркүйегінде Алматы облысы Талғар ауданның әкімшілігінде «Есік» қорық-музейі, «Қазқайтажаңарту» РМК-ы мен «Қазқайтажаңарту» РМК-ң ғылыми-зерттеу және жобалау бөлімшесі, «Талғар су құбыры», «Жолаушылар тасымалы және автокөлік жолдары бөлімі» мекемелері және Талғар ауданы әкімшілігінің өкілдері қатысқан жиналыс болып өтті.

Жиналыста бірден Талғар қалашығын қоршау, Талғар қалашығы бас қақпасыРайыловна 2ның астынан өтіп жатқан су құбырын ауыстыру мәселелері көтерілді. Жиналысқа қатысқан аудан әкімі – Р. А. Сатбаев жақында ғана осы қызметке тағайындалғандықтан әлі де болса аталмыш мәселелерден толыққанды хабардар емес екен. «Есік» қорық-музейінің директоры Г.Р. Мухтарова мәселені төтесінен қойып, қазіргі таңда Талғар қалашығы сынды тарихи-мәдени мұра объектісіне қауіп төндіріп тұрған су құбырын шұғыл түрде ауыстыру және басқа да көптеген толғақты мәселелер туралы қандай жұмыстар атқарылып жатқанын сұрады. Себебі, бұл мәселелер екі ай бұрын Алматы облысы әкімі орынбасарының қабылдауында көтеріліп, тезірек шешу туралы тапсырма берілген болатын. Алайда, Талғар ауданы әкімінің орынбасары Ш.М. Маманов аталмыш жұмыстар үшін кем дегенде 500 млн.теңге көлемінде қаржы керек екенін алға тартып әзірге ол мәселе күн тәртібіне қойылмағанын жеткізді.  Райыловна 3 Талхиз Талхиз 2 Талхиз 1

Бүгінгі таңда «Қазқайтажаңарту» РМК-ы Талғар қалашығын қоршау жұмыстарын қолға алып 153 метр шарбақтар тұрғызды. Алдағы уақытта тағы да 150 метрдей жер қоршалады деген жоспар бар. Бұл жұмыстар қалашық аумағында бейсауыт адамдар мен жануарлардың жүрмеуі, ескерткіш аумағын таза сақтап, қорғау үшін атқарылып жатыр. Алайда осы мәселеге келгенде әкімшілік өкілдерімен тағы да түсінбеушілік туындады. Олар мұндай жағдайда Талғар қалашығының оңтүстік жағында, қырат үстінде орналасқан саяжай массивіне баратын жол жабылып қалады деген желеуді алға тартты.  Алайда «Есік» қорық-музейі мен «Қазқайтажаңарту» РМК өкілдері ол мәселені шешу үшін бар болғаны 200 метр қиыршық тас төселген жол жасап шығу керек екенін айтып, қалашықты қоршау ісі 2018 жылы толық аяқталуға тиіс екенін жеткізді. Аудан әкімі осы салаға жауапты қызметкерлеріне аталмыш мәселені тезірек шешу қажеттігін ескертіп тиісті тапсырма берді. Жиналыстың шағын құрамдағы жалғасы Талғар қалашығында өтті.  Жиналысқа қатысушылар Талғар қалашығының бас қақпасына «Қазқайтажаңарту» мекемесі жүргізіп жатқан жөндеу жұмыстары барысымен танысып қана қоймай, аудан әкімшілігі өкілдерімен бірге ескерткіштің қорғау аумағын аралап шығып, жаңа жол мәселесін де ақылдасты. Жиналыс соңында тараптар төмендегідей бірнеше мәселелер жөнінде шешім қабылдады:

  1. Бүкіләлемдік мұралар тізіміне кірген ескерткішті жанай өтіп жатқан қара жолды басқа аумақпен жүргізу үшін жол өтетін аумақты белгілеп, сметалық есептеу, далалық жол төсеу сынды жұмыстар жоғарыда айтылған «Жолаушылар тасымалы және автокөлік жолдары бөлімі» ММ-е (жауапты Досжанов А.Н) жүктеледі;
  2. Талғар қалашығы аумағынан өтетін су құбыры мәселесі жөнінде 2018 жылдың 25-қазанына дейін облыстық мәслихатта Талғар қалашығы аумағын айналып өтетін жоба бойынша жобалық-сметалық құжат дайындауға қажетті қаржы бөлу туралы шешім қабылданады. Шешім қабылданбаған жағдайда Талғар ауданының апатты жағдайлар қызметі апат салдарын жою үшін дер кезінде керекті жұмыстарды атқарады.
  3. Алматы облысы мәслихатының 2013 жылдың 28 маусымында қабылдаған №18-18 шешіміне орай 2017 жылы жасалған «Бірлік-Ақбұлақ» автожолының бас жоспары биыл Талғар қалашығының қорғау аймағын айналып өтетін ететіндей етіп бекітіледі.
  4. Талғар қалашығының қорғау аумағында қорғау келісім-шартын жасау үшін қалашыққа жақын маңдағы солтүстік телімдердің карта-сызбасымен қамтамасыз ету міндеті Талғар ауданы әкімінің орынбасары Ш.М.Мамановқа жүктеледі.

Талғар қалашығын сақтау, қорғау, және туристік мақсатта пайдалану жолындағы сең қозғалды. Дей тұрғанмен де алдағы уақытта атқарылар жұмыстар ауқымы өте үлкен болғандықтан бұл мәселелерді облыстық, тіпті Үкіметтік деңгейде де шешуге тура келетін сияқты.

 

«Есік» қорық-музейінің

баспасөз хатшысы м.а.                                                             Д.Қ. Зікірия

Жетісу жартас суреттері

 

Биылғы 2018 жылғы далалық маусымда «Есік» қорық-музейінің қызметкерлері «Жетісу сақтарының идеологиясы мен мифологиясы» жобасы аясында Алматы облысы Ұйғыр ауданы Долайты ауылындағы Болыссай шатқалында болып тағы да жаңа объектілерді анықтап қайттты. 

 Әсел Амарғазиева хабарлайды

«Есік» қорық-музейіндегі жаңалық!

Құрметті ағайын! Тарихи-мәдени мұрамыздың жанашырлары, ниеттес, тілеулес достар!     Алматы облысы Талғар ауданы әкімінің 2018 жылдың 26 маусымындағы №06-330 Қаулысы бойынша «Ортағасырлық Талғар қалашығының жер телімі Республикалық Есік мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейіне тұрақты пайдалануға» беріліп отыр.

Еліміз үшін маңызы зор, ЮНЕСКО-ң Бүкіләлемдік тарихи-мәдени мұралар тізіміне енген орта ғасырлық Талғар қалашығы орта ғасырларда әйгілі Жібек жолының бойында орналасқан қалалардың бірі болды. Ол туралы X ғасырда парсы тілінде жазылған «Худудал ал-Алам» («Әлемдер шекарасы») дереккөзінде қарлұқтар иелігіндегі «шіңгілдер мен қарлұқтар шекарасында орналасқан Тунк (Тон) пен Талхиз қалалары» туралы айтылады. Сонымен қатар, орта ғасырлық саяхатшылар әл-Идриси мен қытай саяхатшысы Чжан-Дэ  жазбаларында да қазіргі Талғар қалашығы орналасқан аумақтағы әлдебір ірі қала туралы деректер кездеседі.

Аталмыш тарихи ескерткіш көптеген зерттеушілердің қызығушылығын тудырып келеді. Талғар қалашығы ХІХ ғасырдың орта шенінен-ақ археологиялық есерткіш ретінде белгілі болды. Оған алғаш рет 1921 және 1924 жылдары В. Городецский қазба жұмыстарын жүргізсе, 1939 жылы А.Н. Бернштам басқарған Жетісу археологиялық экспедициясы қалашыққа екі бірдей шурф салды. Одан кейін 1950 жылы И.И. Копыловтың жетекшілігімен қалашыққа қазба жұмыстары басталғанмен, негізгі кең көлемдегі зерттеу жұмыстары К.Ақышев басқарған Жетісу археологиялық экспедицияның құрамындағы К.М. Байпақов жетекшілік ететін отырықшы және қалалық мәдениетті зерттеуші арнайы топ құрылған кезден басталды. 1968 және 1970 жж. қалашыққа тағы да зерттеу жұмыстары жүргізілді. 1978-1983 жж. қамал қабырғалары қоршап жатқан орталық бөлігі мен оңтүстік бөлігінде қазба жұмыстары жүргізіліп, 3890 м² болатын қазба алаңында 12 үй мен 65 метрге созылған негізгі көше орны аршылып, қаланың орталық алаңында батыс және солтүстік қабырғалар кесіндісі ашылды. 1986, 1990-1993 жж. жүргізілген зерттеу жұмыстары кезінде ұстахананың, қалашықтың орталық үйіндісінің орны қазылып, қала құрылысы мен қала қолөнершілері, сауда, ауыл шаруашылығы туралы материалдар мен мәліметтер жинақталды.

1994 жылы біріккен қазақ-американ кешенді археологиялық тобының зерттеуі барысында фитологиялық, палеоботаникалық,  палеозоологиялық материалдарға сараптама жасалды. 1998 және 2000 жылдары қалашық орнына тағы да зерттеулер жүргізілді.

Ал, орта ғасырлық Ұлы Жібек жолының Іле алқабындағы маңызды қалаларының бірі болған Талғар қалашығы 2014 жылы ЮНЕСКО-ң  бүкіләлемдік мұрала тізіміне енгізілсе, енді тарихи ескерткіш «Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейінің басқаруына беріліп отыр.

Осылайша «Есік» қорық-музейі құрамында ЮНЕСКО-ң бүкіл әлемдік мұралар тізіміне енген ескерткіштері бар Қазақстандағы 4-ші («Әзірет Сұлтан» қорық-музейі, «Ежелгі Тараз ескерткіштері» қорық-музейі және «Таңбалы» қорық-музейінен кейінгі) қорық-музей болып отыр.

2018 жылдың 2-шілдесінде Талғар аудандық әкімшілігінде Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі, «Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейі, «Қазқайтажаңарту» РМК-і, Алматы облыстық Мәдениет және құжаттама басқармасы, Талғар аудандық әкімшілігі өкілдері қатысқан жиналыста ескерткіш «Есік» қорық-музейіне ресми өткізілді.

Ендігі кезекте «Есік» қорық-музейінің алдында аталмыш тарихи-мәдени мұра объектісін сақтау, қорғау мақсатында оның қорғау аумағын қоршап шығу мақсаты тұр.

 

«Есік» қорық-музейіндегі дәстүрлі «Музей түні» іс-шарасы

 

img_09412018 жылдың 15 маусымында «Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейінде «Музей түні» болып өтті. Бұл Алматы облысының тұрғындары мен қонақтарына қазақ халқының тарихы мен мәдениетінен, жалпы тарихы мен мәдени тамырынан ақпарат алуына мүмкіндік беретін іс-шара. Қазіргі заманғы «Музей түнінің» форматы әртүрлі жастағы аудиторияны қызықтыра алатын мүмкіндікке ие. 

«ЕСІК» ҚОРЫҚ-МУЗЕЙІНДЕ АСҚАҚТАҒАН «ҰЛЫ ЖІБЕК ЖОЛЫНДАҒЫ ДОСТЫҚ ПЕН ӘРІПТЕСТІКТІҢ» ЕСТЕЛІК-БЕЛГІСІ

img_01662018 жылдың 2 маусымында еліміздің тарихындағы тағы бір тұңғыш жаңалық, жоба іске асты.  Дәл осы күні  «Есік» қорық-музейінде Қазақстан мен Корея Республикаларының арасындағы ұзақ жылғы саяси-экономикалық, ғылыми-мәдени қарым-қатынастардың бір белгісі ретінде «Ұлы Жібек жолындағы Достық және Әріптестік» естелік-белгісі ашылды. 

Қорық-музейдегі киелі өлке мұралары

Қазақ даласында әшекейленбеген заттар мен бұйымдар жоқтың қасы. Демек, кәсіби деңгейдегі шеберлер қазақ даласының әр өңірінен табылады. Шеберлердің талғампаздығы мен дарындылығы, туындыларының жаңалығы мен жасампаздығы олардың өміршеңдігінен көрінетін. Сондай-ақ, қазақтың қолөнер шеберлері технологиялық тәсілдерінің жеңілдігі мен құралдарының қарапайымдылығына қарамастан, зергерлік әшекей img_0402бұйымдарының үздік үлгілеріне жататын өнер туындыларын салт-дәстүрге негіздей отырып, өңдеп, жаңартып, түрлендіріп жасаған.

«Есік» қорық-музейінде ескерткіштер күні аталып өтті

2018 жылдың 18 сәуірінде «Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейінде Халықаралық ескерткіштер мен тарихи орындарды қорғау күніне арналған мерекелік ауқымды іс-шара өтті.

Музейлік сабақ

Мәдени білім беруге және ағартушылыққа бағытталған музей іс-шараларының қатарында, қазіргі таңдағы ерекше сұранысқа ие, ол –  музей сабақтары. 6 наурыз күні «Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейінің арнайы жоспар бойынша,  Рахат ауылдық округі  №1 орта мектебінің 7 «а» сынып оқушыларына кезекті музейлік сабағы жүргізілді.  Сабақ тақырыбы: «Петроглиф дегеніміз не?» деген сұрақ аясында өтті.  Бұл сабақ оқушылардың мектеп бағдарламасы бойынша, тасқа салынған таңбалар жайында, алған мағлұматтарын пысықтауға және тереңдетуге бағытталған. Музей сабағы көрнекі материалдар, электронды таныстырылымдар, бейнефильмдерді пайдалану арқылы жүргізіледі (сурет 1).

Терең білім – тәуелсіздігіміздің тірегі, ақыл-ой – азаттығымыздың алдаспаны Н. Ә. Назарбаев.

Қазақта «Үлкеннің мыңына бергенше, баланың біріне бер» деген сөз бар. Сол ұрпақ мемлекеттің ертеңгі алтын діңгегі болуы тиіс деген Президент Нұрсұлтан Назарбаев Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарынан бастап ұл мен қызды білімді де білікті, озық ойлы етіп тәрбиелеу мақсатында қолдан келген бар жақсылықты жасап келеді. Елбасының бұл саясатын қолдап, өскелең ұрпақтың санасына киелі жерлерді және ата-бабаларымыздан жеткен асыл мұраларды дәріптеуді, бағалап, қызығушылықтарын оятуды мақсат тұтқан «Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музей қызметкерлері 2018 жылдың 13-наурыз Рахат ауылдық округінің №1 орта мектеп басшыларының ұсынысымен «САҚ МӘДЕНИЕТІ» атты көшпелі көрмемен барып қайтты. Көрменің мақсаты қорық-музейдің ғылыми зерттеуі мен экспозициялық қызметінің негізгі тақырыбына айналған «Алтын адаммен» бірге табылған күміс тостаған, ағаш, қыштан жасалынған бұйымдары және В. Садомсковтың көшірме тоғалары жөнінде мәлімет беріп, сақ мәдениетіне тиесілі  құнды дүниелерді жинақтап, мектеп оқушыларының білімін жетілдіріп, шыңдап, сондай-ақ, интерактивті әдіс ретінде жартас суреттерінің көшірмесін қағаз бетіне түсіру арқылы Жетісу жерін мекендеген ежелгі халықтардың өнері мен мәдениетін, наным-сенімдерін көрсетіп,  мектеп бітіруші түлектерге ҰБТ-да кездесетін сақ мәдениетіне қатысты сұрақтардың дұрыс жауабын табуына үлес қосу болатын.

Наурыз ең әуелі балдырғандарға арналуы керек.

Ел қалауының тамырын дөп басып, Наурыз мерекесін жаңаша атап өтуге ұсыныс жасаған еліміздің мәдениет саласының тізгінін ұстаған Арыстанбек Мұхамедиұлының төл мерекемізді қалай атап өту керектігін жіктеп көрсеткен сарабдал ойлары – ұлтымыздың шын мәнінде рухани жаңғыруына бағыт беретін іргелі жоба деп ойлаймыз. Сондықтан, бұл бастаманы қолдап, ондағы айтылған ойдың жүзеге асуына баршамыз болып атсалуға тиіспіз.

Елбасымыздың ұлт болашағына негізделген «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» стратегиялық бағдарламасын басшылыққа ала отырып Наурыз мейрамын ұлықтауды қолға алған министр қоғамның барлық сұранысын ескере келе, ең бірінші үлгі көрсетуді Мәдениет саласының қызметкерлерінен талап етуі заңдылық.

Биылғы Наурыз мүлде басқа реңкте өтетіндіктен осынау төл мерекемізді атадан жеткен дәстүріміз бен мәдениетімізді заман талабымен үндестіре отырып барынша жоғарғы деңгейде ұйымдастыру  — парызымыз деп білеміз. Осы орайда, Арыстанбек Мұхамедиұлының сұхбатын назарларыңызға ұсынуды жөн санап отырмыз.

%d1%81%d1%81%d1%81

Арыстанбек Мұхамеди­ұлы, осыдан бірер жыл бұрын рес­­пуб­ликалық баспасөз бет­терінде Наурыз мейрамын жаңа үлгіде өткізу жөнінде тол­ғақты ой айтып, жалпы ұлттық ауқымда атап өту­дің тың жолдарын ұсынған еді­ңіз. Елбасының былтыр сәуір айын­да жарияланған мақа­ласынан ке­йін бұл мәселеге ерекше ден қою қажет­тілігі туындаған секілді.

© 2018. «Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-мұражайы
www.issykrm.kz