Жаңалықтар

ІЗбасарлар

%d0%b2%d1%8b%d1%81%d1%82%d0%b0%d0%b2%d0%ba%d0%b0-%d0%bd%d0%b0%d1%81%d0%bb%d0%b5%d0%b4%d0%bd%d0%b8%d0%ba%d0%b8-%d0%b1%d0%b0%d0%bd%d0%bd%d0%b5%d1%80

29 қараша күні «Есік» қорық-музейінде Қазақстан Республикасының Түңғыш Президенті күніне орайластырылған «ІЗбасарлар» атты көрменің ашылуы болды.

Көрме тақырыбы бойынша экспозицияға осы күнге дейінгі ғылыми-зерттеу және ғылыми-қор бөлім қызметкерлерінің табанды еңбектерінің арқасында жинақталған жәдігерлер қойылып отыр. Көрмеде қазба жұмыстары мен қалпына келтіру жұмыстарының нәтижелері, сондай-ақ ежелгі «Пазырық» кілемінің алғашқы көшірмесін жасау тәжірибесі көрсетілді.

  «Ізбасарлар» сөзінің түбірі – «із» сөзінен алынып отыр. Тарихшылар үшін, әсіресе археологтарға тарих қойнауына кеткен өзіндік ерекшеліктерге ие мәдениет іздерін іздестіру мамандықтарының негізі болып табылғанмен алайда, сол іздерді жалықпай іздеп, табу кез келгеннің қолынан келе бермейтін іс дер едік біз!

Біз үшін осындай Тәлімгер, Ұстаз, ол – археолог-ғалым Бекмұханбет Нұрмұханбет (Бекен ата) еді. Әрине, әріптес болған қорық-музейінің қызметкерлерінің барлығы Бекен атаның ізбасарлары, алайда археология жолын ол, өз шәкірттері, жас археологтарға қалдырды.

img_0396_%d0%bd%d0%be%d0%b2%d1%8b%d0%b9-%d1%80%d0%b0%d0%b7%d0%bc%d0%b5%d1%80ІЗбасарлар —  ІЗІМЕН жүрушілер, Мұрагерлер – уақыт кеңістігіне еркін бойлап, ата-бабаларымыздың өмір жолынан қалған құндылықтарды сақтаушылар болып саналмақ. Ал қорық-музей болса – тарихи құндылыққа  ие жәдігерлерді сақтаушы орын ғана емес, ол — өмір шынайылығын көрсетуші. Сондықтан, көрме аясында ертеден жеткен дәстүрлі мәдени мұралар мен археологиялық қазбалар және  img_0414_%d0%bd%d0%be%d0%b2%d1%8b%d0%b9-%d1%80%d0%b0%d0%b7%d0%bc%d0%b5%d1%80археолог-зерттеушілер мамандығының сабақтастығы жайында ғана сөз болған жоқ, мұнда әлемдік экологиялық көзқарастар мен «қазіргі замандастарымыз келешек ұрпаққа қандай ІЗ қалдырады, болашақ археологтары қандай мәдени қабат ашып, біз қандай өркениеттің img_0454_%d0%bd%d0%be%d0%b2%d1%8b%d0%b9-%d1%80%d0%b0%d0%b7%d0%bc%d0%b5%d1%80ІЗБАСАРЛАРЫМЫЗ» деп айта алады?» деген сұрақтар қозғалып отыр.

img_0462_%d0%bd%d0%be%d0%b2%d1%8b%d0%b9-%d1%80%d0%b0%d0%b7%d0%bc%d0%b5%d1%80Көрменің ашылуында №1 Рахат орта мектебінің 9-шы img_0469_%d0%bd%d0%be%d0%b2%d1%8b%d0%b9-%d1%80%d0%b0%d0%b7%d0%bc%d0%b5%d1%80сынып оқушылары мен ұстаздары және РТРК «QAZAQSTAN» телеарнасының, «Егемен Қазақстан» газетінің тілшілері мен бірқатар музейге келуші қонақтар болды. Көрме шымылдығын қорық-музейдің ғалым хатшысы Д.Зікірия ашса, көрме экспозициясымен көрме идеясының авторы, ғылыми қызметкер Т.Тулегенов таныстырды.  Ал Ә. Амарғазиева көрме қонақтарына «Пазырық кілемінің» көшірмесі жайында егжей-тегжейлі әңгімелеп берді. Бұл кілем үлгісі өзінің көнелігі мен жасалу технологиясы арқылы келуші қонақтарды қатты таң қалдырды.

Сондай-ақ экспозицияның компоненті ретінде, тақырыпқа сай қойылған «өз ізіңді қалдыр» атты интерактивтері оқушылардың қызығушылықтарын оятты.

Көрме ұйымдастырушылары мен қорық-музей қызметкерлері осы көрменің ойдағыдай болып шығуына зор еңбек сіңірген қорық-музейдің бас суретшісі Бектеміров Дәулетке ерекше алғысын білдіреді.

 

Ғылыми қызметкер

А. Амарғазиева

Қорық-музейдің мектеп оқушыларына арналған бағдарлама аясында…

img_20171125_101122_047«Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейі арнайы жоспарланған бағдарламалық сабақтар негізінде №1 Рахат ауылдық мектебінің 7 «а» сынып оқушыларына ай сайын тақырыптық сабақтар өткізуде. Тақырыптық сабақтың мақсаты оқушыларға кітаптан оқығандарын көзбен көруге және жақыннан танысуға үлкен мүмкіндік тудырады. Осыған орай «Есік» қорық-музейі мен №1 Рахат ауылдық мектеп арасындағы келісім бойынша оқушылар музейге тегін кіріп білімдерін толықтыра түсуде, сонымен қатар жыл соңында қорытындылай келе дәріс, яғни тақырыптық сабаққа  қатысушыларға арнайы img_0312сертификаттар тапсырумен қатар болашақта оқушылардың ғылыми жобаға қатысуы да жоспарланып отыр. Бағдарламаның күнтүзбелік жоспары бойынша бірінші «Сақ пен үйсін мәдениетіне саяхат» деп аталатын тақырыптық сабақты қорық-музейдің экскурсоводы Амиева Айгерим, ал екінші «Алтын адамның табылу тарихы» атты сабақты ғылыми қызметкер Амарғазиева Асель өткізді. Әр сабақтың соңында қорық-музейдің қызметкерлері оқушыларға үйге тапсырма беру арқылы алған білімдерін шыңдай түсуде. Алдағы уақытта да оқушыларға қызықты да, ғылыми сабақтар өткізу жоспарланып отыр. Демек, мұндай іс музей мен мектептің арасын тығыз байланыстыратын жақсы бастама болып табылады деп сенеміз.

Экскурсовод 

Амиева Айгерім

Шиан қаласына іссапар

1«Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейінің қызметкерлері 2017 жылы қазан айының 12-18 аралығында  Шиан қаласы Шәнши облыстық археологиялық институты тарапының шақыруымен тәжірибе алмасу мақсатында іссапарда болып қайтты. Бұл іссапар  2016 жылдың маусым айында  ҚР Мәдениет және спорт министрлігі «Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейі мен Шәнши обылыстық археологиялық мәдениет басқармасы арасындағы «Ынтымақтастық жөніндегі» келісім-шарт негізінде жүзеге асып отыр.

2016 жылы қыркүйек  айында ҚХР мемлекеттік мәдениет басқармасы, облыстық мәдениет мекемесі және «Есік» қорық-музейі бірлесе отырып қорық-музейдің қорғау аумағында орналасқан ежелгі Рахат қалашығына   археологиялық барлау жұмыстарының алғашқы қадамдарын жасалған еді. ендігі кезекте осы екі мекеме тарапынан жасалған жоба аясында мамандардың біліктілігін арттыруға мүмкіндік берілді (сурет 1).2

Шиан қаласындағы жеті күндік іссапардың маңызы өте зор болды. Күнтізбе бойынша қалада орналасқан бір қатар қорық-музейлер мен патша сарайлары, мәдени құндылыққа ие жәдігерлерді зерттеу  институттарының зертханалық және қор жұмыстары таныстырылды. Бұл сапарымыздың алғашқы қадамында әлемді дүр сілкіндірген, ХХ ғасырдың көрнекті археологиялық олжасы, еліміздің тәуелсіздік символына айналған «Алтын адаммен» қатарлас жарыққа шыққан Шин Шихуанди қабіріне саяхат жасалынды. Ежелгі Қытай императорының қабірі Шиән қаласының шығысына қарай 40 шақырым жерде орналастырылған. Шин Шихуанди қабірінің ерекшелегі, ол өз қабіріне жауынгерлері мен олардың аттарының 8 мыңан астам қыш мүсіндері, 90 жауынгерлік арба қойылғаны.3

Шин Шихуанди және оның қыш әскерінің қорымы ежелгі Қытайдың рухани және материалдық мәдениетінің көрінісі. Ол арқылы біз сол кезеңнің діни және мифологиялық нанымдарынан хабардар болдық (сурет 2).

Сапарымыздың келесі бағыты ежелгі Шанән қаласы патшалық ордасындағы Хан Гуаң қамалына болған еді. Археолог, ғалым Хы Сулидің таныстыруы бойынша  Хан Гуаң қамалы 1400 жылдық тарихы бар ескерткіш болып табылады. Деректер бойынша ондағы Хун Лу ғибадатханасы  сыртқы қарым-қатынас орнату, барлық құжаттарды реттеу, шетелдік қонақтарды қабылдау және олардың рұқсат қағаздарына мөр басу сынды қызметтермен айналысқан. Сол себепті ғалым Ұлы Жібек жолының шығыс бөлігі және ондағы сауда-саттық, мәдени байланыстары осы ордадан бастау алды деген пікірді алға тартады (сурет 3).

4Заманауи технологиялармен қамтамасыз етілген кешеннің бірі Шиан қаласының оңтүстік бөлігінде орналасқан мәдени қорғау мекемесіне қарасты (қорғау аумағы жағынан алдыңғы орынға ие) археологиялық Хан Янлин музейі болып табылады. Бұл кешен Чи Хан қорымын музейлендіру мен қатар зерттеу мақсатында ашылған. 1990 жылдан бастап Шәнши облыстық археологиялық институтының ауқымды көлемде жүргізген археологиялық зерттеу жұмыстарының нәтижесімен таныстық. Сонымен қатар Чи Хан қорғанының маңында патша құрметіне қойылған 81 қорымнан ашылған 21 кешенінен қорымның құрлысы, ондағы табылған жәдігерлердің сақталуы, Хан дәуіріндегі қоғамдық құрылыс, орда тәртібі және сол кезеңдегі тұрмыс-тіршілігі, дүниетанымы көрініс тапқан (сурет 4).

5%d0%b0Хан Янлин музейінен кейін Ян Гуанзай археологиялық қазба орнына ат басын бұрдық. Мұнда біз мәдени қабаты 6 мың жылды қамтитын ежелгі тұрақ пен қорымның қазба жұмысының барысымен таныстық. Бұл кешенді зерттеуге мамандар жан-жақты жұмылдырылған. Археологтар ғана емес бірқатар зоолог, антрополог, геоолог және т.б мамандармен қамтылған қазба орнында бір мезетте 140 адам жұмыс істейді екен (сурет 5).

Күнтізбеде белгіленген жоспар бойынша Таң дәуіріндегі ең көркем Хуа Чинчы патшалық саяжайында театрланған қойылымын тамашалау мүмкіндігіне ие болдық. Қойылымның ерекшелігі Таң дәуірінің атақты лирик жазушысы Бәй Жуй Таң шығармасының негізінде қойылған мюзиклде Таң дәуірінің императоры Шюан Дзуң мен оның әйелі Ян Гуфидің махаббат трагедиясы туралы айтылған. Лирик Бәй Жуй тарихи адамдар мен аңызға айналған оқиға желісінде көркем туындыны дүниеге әкелсе, шығарма негізіндегі театрланған қойылым сол дәуірдің шынайы картинасын сомдап, көрермендерді сол дәуірге енгізіп, уақыт кеңістігін ұмыттырды. Бұл таңғажайып қойлым арқылы өздерінің тарихының зор екенін тағы бір мәрте дәлелдеді.

5Іссапар барысында жалпы 15 тарихи-мәдени орындарында болып, археологиялық институттының қарамағындағы зертхана жұмыстары жүргізілетін бөлімдерімен таныстық (сурет 6). Ол зертханада доктор, археологиялық институтының директорының орынбасары Лу мырзаның  жібек маталарды зерттеу, консервациялау, сақтау және қалпына келтіру жұмысы бойынша дәріс алдық. Лу доктордың зертханасы еуропалық озық технологиялармен жабдықталған. Ол екі бөліктен тұрады, бірінші бөлігі артефактінің қазбадан алынып консервациялауға дейінгі кезеңін қамтыса, екінші бөлігі сақтау мен қалпына келтіру жұмыстарын атқарады.

Қорыта айтар болсақ Шиан қаласындағы іссапар өте мазмұнды болды, тарихи-мәдени және археологиялық ескерткіштерді музейлендіру технологиясының озық үлгілерін көрдік, археологиялық орындарды қорғау, сақтау, дәріптеу жұмыстарына аса көңіл бөлетіндігі және ұрпақ жадына мәңгілік қалдыруға жасалған игі істері бізді ерекше таңғалдырды (сурет 7).

6

Ғылыми қызметкерлер:

Құрбанәлі Ж., А.Ж. Амаргазиева

АҚПАРАТТЫҚ ХАТ

АҚПАРАТТЫҚ ХАТ

2017 жылдың 20-қазанында «Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейі    «Музей қорын сақтау және музей мамандарын дайындаудағы кәсіби стандарттар» атты семинар өткізеді. Семинарда музей қорларын жинақтау мен сақтаудың стандарттары мен музей саласының мамандарының біліктіліктерін арттыру, жетілдіру, оңтайландыру және музей ісін дамытудың өзекті мәселелері талқыланады.

Археология ғылымы көненің ізін тауып, жаңаға жалғау болып табылады. Жетісу өңірі бұл тұрғыда көбірек зерттелген өңір деп есептеледі. Дей тұрғанмен де, әлі де болса ашылма йжатқан қазыналар қаншама.

Археология ғылымы үшін Жетісу жерінің құпиясы әлі де болса сырын толық ашқан жоқ

Археология ғылымы үшін Жетісу жерінің құпиясы әлі де болса сырын толық ашқан жоқ

«Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейі 26.09-02.10.2017 ж. аталған мерзім аралығында «Есік қорымы және Жетісулық сақтар мәдениеті» атты қолданбалы ғылыми зерттеу жобасы аясында Алматы облысы Ұйғыр ауданында Сүмбе, Үлкен Ақсу және Дардамты ауылдық округтерінде орналасқан «патша» қорымдарындакешенді археологиялық барлау жұмыстарын жүргізді. Барлау жұмыстары қорық-музей қызметкерлері дайындаған  бағыттар  бойынша жүргізіліп, негізінен Шошанай ауылы маңындағы Құрөзек бейіті, Аққора обалары мен петроглифтері, Кеңжазык қорымы мен Ақсу ауылдық округіне қарасты Кіші Ақсу обалары мен Дардамты ауылдық округіне жататын Ардолайты обаларын қамтыды. Ғылыми-зерттеу жұмыстары нәтижесінде обалы-қорғандарының нақты өлшемдері менGPS географиялық координаттары алынып сипаттамалары жазылды. Өкінішке қарай жоғарыда аталған Кеңжазық қорымындағы бір оба тоналып, Ардолайты ауылының маңындағы қорымдардың үстінен су жүретін арық тартылыпты. Сондықтан да «Алматы облысының ескерткіштерінің тізімі» жасау өте өзекті мәселе деп есептейміз. Сондай бағдарламаны іске асыру арқылы облыс аумағын түгел зерттеп, ежелгі тарахи мұра ескерткіштерін жергілікті маңызы бар ескерткіштер тізіміне қосып, осылайша оларды мемлекет тарапынан қорғауға алуға болады.

Музей және мәдени туризм

 2017 жылдың 14 қыркүйегінде Алматы қаласында Алматы қаласы әкімдігі және Алматы қаласы музейлер бірлестігінің ұйымдастырумен «Отандық туризмді дамытудағы музейлердің рөлі» атты Республикалық форум өтті. Форумға республикамыздың әр шетінен музей қызметкерлері мен туризм саласының мамандары қатысты. Қазіргі таңда туризм қарқынды дамып келеді десек те, түйіні шешілмей жатқан мәселелер де аз емес. Аталмыш фоурмға «Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейінің қызметкерлері Жумай Гулмира мен Амиева Айгерим қатысты. Қорық-музейдің қызметкерлері пленарлық отырысына қатысып, кейін жалғасқан секциялық жұмыста ғылыми-қор және экскурсиялық қызмет көрсету бөлімінің жетекшісі Жумай Гулмира «Отандық туризмді дамытудағы қорық-музейдің рөлі» атты баяндамасын оқыды. Баяндама соңында қойылған сұрақтарға жауап беріліп, шешімі табылмай жүрген ортақ мәселелерді талқыланды.

img_20170914_222136_803Туристік компаниялардың музеймен тығыз байланысты жұмыс атқару мәселесі де форумда сөз болды. Туристердің музейге көптеп келуіне жағдай жасау, инфрақұрылымды дамыту, музей ісі, музейге саяхат мәселелері де терең талқыланып, ортақ проблемалардың шешу жолдарын қарастырды. Музейге келген туристерге тарихи құнды материалдар жөнінде ақпарат алуға мүмкіндік жасау, яғни шет тілін жетік меңгерген өз саласының мықты мамандарын музейге тарту, заманауи технологияларды дамыту, пайдалану мәселелері де сарапқа салынды. Оған қоса, музейде ұлттық рухымыз мәңгі сақталып қалуы керектігі тілге тиек болды.

Жалпы алғанда, форумда шешімін таппай жүрген тың мәселелер қозғалып, құнды ұсыныстар мен пікірлер айтылды. Қазіргі таңда жетпістен аса мемлекетпен визасыз қатынасу жолы қарастырылғандықтан болашақта елімізге келетін туристердің саны көбейеді деп күтілуде.

Экскурсовод 

Амиева Айкерім

«Есік» қорық-музейінің Науакескен және Болыс-сай шатқалдарына жүргізгенбарлау экспедициясы

«Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейінің қызметкерлері «Жетісу сақтарының идеологиясы жәнемифологиясы»атты қолданбалы-ғылыми жобасының аясындатамыз айының 9-20 аралығында Алматы облысы Ұйғыр ауданы Үлкен Ақсу ауылдық округіне қарасты Долайты ауылының оңтүстігінде 6,5 шақырым жерде орналасқан Науакескен және Болыс-сай сайларына ғылыми іздеу-зерттеу жұмыстарын жүргізіп қайтты.

Жоспар бойынша ғылыми іздеу-зерттеу жұмысы екі кезеңен тұрады. Бірінші кезеңде жартас суреттеріне барлау жасап, орыналасқан орндарын анықтау болса, екінші кезеңде таңдалған петроглифтерге көшірме жасау жұмысын іске асыру болып табылды (эстампаж).

Фото 1.

Фото 1.

Науакескен сайында шоғырлануына байланысты жартас суреттері 4 нысанға бөлінді (фото 1), сондай-ақ 200-ден астам петроглифтің фотосуреті түсірілді (фото 2) және эстапаж жұмысы №1,3,4 нысандарда орналасқан петроглифтерге жасалды.

«Мен бақытты баламын» — мерекелік іс-шарасы

img_5294Жадыраған жаздың алғашқы күндері – 1-ші маусым Халықаралық балаларды қорғау күні және 4-ші маусым Қазақстан Республикасының Рәміздер күні. Осынау айтулы күндерге орайластырылып «Есік» қорық-музейінде «Мен бақытты баламын» атты мерекелік іс-шара өтті.

Сақтар. Тарихи жаңғыру…

img_16042017 жылдың 27 –мамырында Бурундай сақтар қорғаны археологиялық паркінде «Сақтар. Тарихи жаңғыру» атты көрме өтті. Көрменің басты мақсаты Алматы облысындағы сақтар қорғанын сақтау, насихаттау, зерделеу, дәріптеу болды. Сондай-ақ Жетісу өңірі бойынша табылған сақтар жайлы тарихи құндылықтардың басын қосып тәжірибе алмасу болды. Аталмыш көрмег көшпенді мәдениеттің адамзат тарихында қалдырған мұраларын зерттеу барысындағы табылған құнды мұралар мен қайта қалпына келтірілген жәдігерлер қойылды.

Меркіде «Сақ мәдениеті»

img-20170504-wa0030Жамбыл облысындағы жері көркем, экономикасы дамыған аудандардың бірі – Меркі ауданы. Осы ауданда тарихтан терең сыр шертетін Меркі аудандық тарихи-өлкетану музейі орналасқан. Меркі аудандық тарихи-өлкетану музей басшылығының көптен бергі шақыруына жауап ретінде 10-сәуірде «Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейінің көрмесі салтанатты түрде ашылды. Меркі аудандық тарихи-өлкетану музейінің директоры М.Амиева көрменің ашылуы туралы аудан жұртшылығын алдын ала хабардар ету жұмыстарын жүргізіп, көрермендердің көптеп келуін қамтамасыз етті.

© 2017. «Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-мұражайы
www.issykrm.kz